NABUKLAS NA ANG LIHIM NA PAGPATAY SA MILYONG MGA PILINA; ANG UGALI NG PAG-INOM NG SOBRA-SOBRA TUBIG AY NAKAKASAMA SA MGA TAONG MAY SAKIT SA BATO.
Isang nakakagimbal na katotohanan ang gumigising ngayon sa kamalayan ng publiko matapos ibunyag ang nakapanlulumong datos na umaabot sa halos labintatlong milyong Pilipino ang tahimik na pinapatay ng Chronic Kidney Disease o CKD. Ang sakit na ito, na unti-unting sumisira sa kakayahan ng bato na magsala ng dumi at sobrang tubig sa dugo, ay itinuturing na isang malagim na sumpa na umuubos hindi lamang sa kalusugan kundi pati na rin sa kabuhayan ng buong pamilya dahil sa napakamahal na proseso ng dialysis. Subalit ang mas nakakapanindig-balahibo ay ang katotohanang marami sa mga kinasanayang gawain na inakalang nakakabuti sa katawan ay siya palang direktang nagpapalala sa kundisyong ito at nagdadala sa marami sa maagang kamatayan.
Isa sa mga pinakamalaking maling paniniwala na tuluyang binasag ng mga eksperto ay ang sapilitang pag-inom ng napakaraming tubig upang linisin ang bato. Habang ang tubig ay mahalaga sa ordinaryong tao, ito ay itinuturing na lason para sa mga indibidwal na nasa malalang yugto na ng CKD. Dahil hindi na kayang ilabas ng nasirang bato ang sobrang likido, ang pag-inom ng maraming tubig ay nagdudulot ng matinding pagkahilo, pagmamanas, at mapanganib na pagtaas ng presyon ng dugo dahil sa labis na pag-ipon ng tubig sa katawan. Bukod sa nakakamatay na epekto ng maling pag-inom ng likido, isang malaking senyales din ng pumapalyang bato ay ang presensya ng protina sa ihi o proteinuria. Ang labis na mabula o tila maputing ihi ay isang malinaw na manipestasyon na ang mga maliliit na filter ng bato ay dahan-dahan nang napupunit, na nagreresulta sa pagtagas ng mahahalagang protina palabas ng katawan.
Higit pa sa maalat na pagkain, ang dalawang pinakamalupit na salarin sa likod ng malagim na pagkasira ng bato ay ang hindi makontrol na diyabetis at altapresyon. Ang mataas na asukal sa dugo ay nagpapalapot sa dugo na siyang unti-unting sumisira sa milyun-milyong ugat sa loob ng bato, habang ang mataas na presyon naman ay patuloy na umiipit at bumubulag sa mga daluyan ng dugo. Ipinapakita ng karanasan ng mga ordinaryong pasyenteng tulad nina Mang Tony at Aling Nena na ang mahigpit na pagbabantay sa presyon ng dugo at ang mahigpit na pagsunod sa isang espesyal na renal diet ay mabisang paraan upang mapigilan ang paglala ng sakit. Ang mahigpit na pag-iwas sa mga delatadong pagkain, instant noodles, at mga pagkaing siksik sa hidden sodium at phosphorus ang itinuturing na pinakamabisang sandata upang hindi tuluyang bumigay ang mga nahihirapang organo ng katawan.
Sa kabilang banda, ang matinding epekto ng bisyo at hindi makontrol na emosyon ay hindi rin dapat isawalang-bahala sa tahimik na giyerang ito. Ang paninigarilyo ay direktang nagpapasikip sa mga ugat na nagdadala ng dugo sa mga bato, na mas lalong nagpapabilis sa pagkamatay ng organo, habang ang labis na pagkonsumo ng alak ay nagdudulot ng matinding dehidrasyon na sumisira sa natitirang balanse ng katawan. Dagdag pa rito, ang patuloy na pag-aalala, kawalan ng tulog, at matinding stress na nararanasan ng mga pasyente ay nagpapataas sa lebel ng cortisol sa katawan na lalo lamang nagpapabilis sa pagbagsak ng resistensya. Ang simpleng paglalaan ng pito hanggang walong oras na tulog at pag-iwas sa mga negatibong kapaligiran ay may malaking kinalaman sa pagpapabagal ng tuluyang pagkasira ng bato.
Sa huli, ang pinakamabisang kalasag laban sa malagim na anino ng habambuhay na dialysis ay ang matinding disiplina at mabilis na aksyon. Ang simpleng paglalakad ng tatlumpung minuto araw-araw ay sapat na upang mapababa ang pamamaga ng buong katawan, makontrol ang timbang, at mapigilan ang mga pangunahing sanhi ng CKD. Ang patuloy na pagbabalewala sa mga simpleng sintomas at ang kawalan ng tamang medikal na gabay ay isang direktang tiket patungo sa ubos-yaman at nakakapanlumong buhay sa loob ng ospital. Hindi pa huli ang lahat para sa mga nakakaramdam ng sintomas, dahil ang bawat maliit na pagbabago sa hapag-kainan, tamang pag-inom ng gamot, at pag-iwas sa nakasanayang bisyo ay ang tanging susi upang takasan ang malagim na kinabukasang nakatali sa makina.
