BABALA! Mga Palatandaan Na Lumilitaw Bago Pa Man Matukoy Ang Kanser Sa Suso
Mabilis na kumalat ang isang mahalagang paalala mula kay Doc Liza Ramoso-Ong tungkol sa kanyang personal na laban sa breast cancer. Ang kanyang pangunahing layunin sa pagbabahagi ng kwentong ito ay upang magligtas ng napakaraming buhay ng mga Pilipinong maaaring humarap o kasalukuyang humaharap sa ganitong uri ng karamdaman. Ayon sa datos mula sa Philippine Cancer Society, ang breast cancer ang pangunahing uri ng kanser sa Pilipinas, kung saan tinatayang aabot sa 27,000 na indibidwal ang maaaring magkaroon nito ngayong taon at sa mga susunod na panahon.
Hindi lamang mga kababaihan ang nanganganib kundi pati na rin ang mga kalalakihan, kung saan isa sa bawat labing-tatlong Pilipino ang pwedeng magkaroon ng ganitong sakit. Ang higit na nakababahala, humigit-kumulang 60 hanggang 65 porsyento ng mga kaso ay natutuklasan lamang kapag nasa huling yugto o advance stage na, lalo na sa mga taong may edad na 55 hanggang 59. Gayunpaman, nagbigay ng pag-asa ang doktor na kapag maagang natuklasan ang karamdaman, mas madali, mas mura, at mas epektibo ang mga makabagong gamutan ngayon.
Ang Lahi At Ang Mga Unang Babala Ng Katawan
Sa kaso ni Doc Liza, malaki ang naging epekto ng kanyang kasaysayan ng pamilya. Ang kanyang ina ay nagkaroon ng breast cancer sa edad na 40 at pumanaw sa edad na 50, habang ang kapatid din ng kanyang ina ay nagkaroon ng parehong karamdaman. Dahil dito, maaga siyang naging alerto. Mula pa sa kanyang edad na 30, regular na siyang nagpapasuri at nagse-self-breast examination kahit na mayroon siyang dense o siksik na tisyu sa dibdib na nakapagpahirap sa pagkapapa ng bukol.
Dahil sa kanyang taunang ultrasound at mammogram tuwing Agosto o Setyembre, agad siyang kumilos nang makaramdam ng ilang kakaibang senyales. Sa halip na hintayin ang kanyang nakatakdang iskedyul, maaga siyang nagpatingin noong Mayo, na nagbunga ng maagang pagka-detect ng kanyang breast cancer noong Hunyo.
Maraming warning signs ang hindi dapat balewalain. Una ay ang matinding pangangati ng balat sa paligid ng nipple, na isa palang paunang senyales. Ang iba pang dapat bantayan ay ang paglabas ng dugo o anumang likido mula sa nipple, ang pagte-texture ng balat na nagiging parang balat ng dalandan o orange peel, ang pagbe-butas-butas ng balat, at ang biglaang pagbaliktad o paglubog ng nipple. Importante ring suriin sa harap ng salamin kung pantay ang laki ng dalawang dibdib.
Tunay Na Katotohanan Sa Chemotherapy At Mga Tulong Mula Sa Pamahalaan
Marami ang natatakot sa mga side effect ng chemotherapy tulad ng pagkahilo, pagkawala ng panlasa, pagsakit ng mga buto, at pagkalagas ng buhok. Ngunit ipinaalala ng doktor na ang mga side effect na ito ay pansamantalang sakripisyo lamang. Kapag natapos na ang gamutan, babalik sa normal ang lahat, at ang buhok na nalagas ay muling tutubo nang mas makapal. Upang maiwasan ang mga sugat sa bibig at balat habang naggagamot, inirerekomenda ang paggamit ng gentle wash, lotion, at lip balm.
Pagdating sa pinansyal na aspekto, ipinapaalala na mayroong Z Benefit Package mula sa PhilHealth na sumasakop sa Stage 0 hanggang 4 ng breast cancer. Kasama rito ang gastusin sa laboratoryo, operasyon, chemotherapy, hormone therapy, at immunotherapy sa mga pampublikong ospital. Maaari ring humingi ng tulong sa SSS at GSIS. Para sa mga mahal sa buhay at kapitbahay, ang pinakamagandang tulong na maibibigay kung walang pera ay ang pagluluto ng masustansyang pagkain mula sa sariwang gulay at prutas, pag-alalay sa mga gawaing bahay, at pagsama sa mga checkup nang walang ibinibigay na maling payo o takot.
