ANG LINDOL NA NAGPAGANIT SA HIMALAYAS: BAKIT NGA BA ANG CHINA ANG PUMAPALIT SA SENTRO NG MGA AKUSASYON SA TRAHEDIYA SA NEPAL?

Ang trahedya noong Agosto 26 ay hindi isang ordinaryong pag-apaw ng ilog o simpleng malakas na ulan na nagdulot ng baha. Isang napakalaking bahagi ng glacier at gilid ng bundok ang biglang bumigay sa mataas na bahagi ng Himalayas na nagdala ng milyun-milyong tonelada ng yelo at mga bato. Dahil sa matarik na dalisdis, ang nasabing pagguho ay mabilis na kumalat at hinaluan ng mga putik at debris na lalong nagpalaki sa pwersa ng pagbaha habang pababa ito sa lambak. Sa loob lamang ng ilang minuto, naabot nito ang mga komunidad sa border area ng Girong at nagpatuloy sa pagwasak ng mga imprastruktura sa bahagi ng Nepal. Ang bilis ng pangyayari ay nag-iwan sa mga residente ng wala pang ilang minuto upang makatakas, kaya naman ang lawak ng pinsala ay umabot sa sukdulan at nagdulot ng matinding takot sa mga nakasaksi.

Dahil ang hilagang bahagi ng Nepal ay direktang nakadikit sa Tibetan Plateau kung saan nagmumula ang maraming ilog, madaling isisi sa China ang bawat sakuna sa hangganan. Marami ang nag-akalang dinala ng agos mula sa teritoryo ng Tsina ang rumaragasang tubig dahil na rin sa naapektuhan ang lugar ng Girong sa kanilang panig. Gayunpaman, ayon sa mga siyentipikong pagsusuri at seismic data, ang unang pagguho ay natuklasan sa hilagang bahagi ng Langtang Lirong mountain massif na nasa loob ng teritoryo ng Nepal. Ibig sabihin, hindi sa China nagsimula ang pagbagsak ng yelo kundi sa mismong gilid ng bundok na sakop ng Nepal, bago pa man ito pumasok at kumalat sa mga magkakaugnay na lambak at ilog sa pagitan ng dalawang bansa.

Upang lubusang maunawaan ang galit ng ilan laban sa China, kailangang balikan ang malaking baha noong Hulyo 2025 na tumama sa Rasua District ng Nepal. Iba ang kaganapan noong 2025 dahil malinaw na nagmula ito sa biglang pag-apaw ng isang glacial lake sa panig ng Tibet na nagdala ng matinding pinsala sa ibabang bahagi ng Nepal. Ang kawalan ng sapat na maagang babala o early warning noon ang nag-iwan ng malaking kontrobersya at nagpamulat sa dalawang bansa na kailangan ang mabilis na palitan ng impormasyon. Ngunit sa kaso ng trahedya noong 2026, ang pinagmulan ay ang Langtang region sa Nepal at hindi mula sa glacial lake ng Tibet, kaya naman ang pagkalito ng mga tao ay nag-ugat sa pag-aakala na pareho ang pinanggalingan ng dalawang magkaibang sakuna.

Hindi maikakailang binago ng mga dambuhalang proyekto ng China ang mukha ng Tibetan border sa pamamagitan ng mga bagong highway tulad ng G219, mga lagusan o tunnel, at mga plano para sa riles ng tren. Ang mga gawaing ito ay kinakailangan para sa kalakalan at seguridad, ngunit nagdudulot din ito ng pangamba sa kalikasan dahil sa pagputol ng mga gilid ng bundok at paggamit ng mga pampasabog. Bagamat isinisi ng ilan ang mga gawaing inhinyeriya na ito sa kawatasan ng bundok, walang direktang ebidensya sa siyensya na nagpapatunay na ang pagtatayo ng mga kalsada ang direktang nagtulak sa pagguho ng Langtang glacier. Gayunpaman, patuloy na pinag-aaralan ng mga eksperto kung paano pinapabilis ng mga aktibidad na ito ang kahinaan ng marupok na ekosistema sa kabundukan.

Isa sa pinakamainit na isyu sa pagitan ng Nepal at China ay ang sistema ng maagang pagbabala kapag may mga biglaang kalamidad sa kabundukan. Dahil sa bilis ng pagbulusok ng debris flow na umaabot lamang sa ilang minuto, ang mga tradisyonal na sensor at mabagal na pagpapalitan ng impormasyon ng gobyerno ay hindi na sapat upang iligtas ang mga mamamayan. Ang mga katanungan tungkol sa kawalan ng mabilis na real-time communication ay patuloy na ibinabato sa Beijing at Kathmandu upang matiyak na hindi na maulit ang malaking bilang ng mga nasawi. Ang mga mamamayan sa mga lambak ay patuloy na nanganganib habang walang maayos at pinag-isang sistema ng pagbabala na agad mag-aabiso sa mga komunidad sa ibaba.

Ang trahedya sa Nepal at Tibet ay nag-iiwan ng isang napakalaking aral na ang kalikasan ay walang pinipiling nasyon at ang pagbabago ng klima ay patuloy na nagpapalala sa mga panganib sa Himalayas. Ang pag-urong ng mga glacier, pagkatunaw ng permafrost, at paglaki ng mga glacial lake ay mga babala na hindi na lamang simpleng usapin ng pulitika kundi usapin ng kaligtasan ng sangkatauhan. Kailangan ang masusing pagtutulungan ng China, Nepal, at iba pang kalapit na bansa sa pagpaplano ng paggamit ng lupa at pagtatayo ng mga imprastruktura upang matiyak na ang kaunlaran ay hindi magiging dahilan ng mas malaking kapahamakan sa hinaharap.