ANG KASINUNGALINGAN SA LIKOD NG BAKURAN: PAGPATAY, PAKEKEK BAKAS NG DUGO, AT ANG ISKANDALONG GUMAMET SA BUHAY NG ISANG INA

Noong Marso 2018, lumapag ang mga paa ni Elena sa dating compound kung saan siya lumaki. Labing-isang taong gulang pa lamang siya nang umalis, ngunit sa kanyang pagbabalik sa edad na tatlumpu’t isa, ang dating malawak na bakuran ng kanyang yumaong ina ay tila isa nang pribadong subdivision. Matatayog na gate, mga bagong apartment, at mga mukhang hindi niya kakilala ang sumalubong sa kanya. Nang magtanong siya sa paligid, bigla siyang pinalayas na parang isang magnanakaw na pumasok sa maling bakuran. Ang dibdib niya ay nabalot ng kaba at pagtataka habang naglalakad palayo patungo sa isang maliit na tindahan sa kanto.

Sa munting tindahan na iyon, natagpuan niya ang katotohanang matagal nang ibinaon ng kanyang mga kamag-anak. Tatlong taon na palang patay ang kanyang inang si Carmen. Ayon sa mga kapitbahay, namatay ang matanda sa gitna ng matinding depresyon, stress sa mga alitan sa pamilya, at pang-aapi mula mismo sa kanyang mga kapatid. Walang sinuman ang nag-abisyong tawagan si Elena, at walang nagtangkang hanapin siya. Mag-isang humawak sa lumang litrato ng kanyang mga magulang si Elena sa loob ng isang murang paupahang silid, habang bumubuo sa kanyang isip ang desisyong alamin ang buong katotohanan.

Bumalik ang alaala ng kanyang kabataan kung paano nagsimula ang lahat nang mamatay ang kanyang ama noong siya ay limang taong gulang pa lamang. Nag-iwan ito ng 900-metrong residential lot na kalaunan ay naging sentro ng inggit at hidwaan. Unti-unting pumasok ang mga kapatid ni Carmen na sina Leti, Norma, at Jose upang “tumulong” daw sa kalungkutan ng ina. Subalit ang pansamantalang panunuluyan ay nauwi sa tahasang pagtatayo ng mga bahay nang walang anumang kasulatan. Dito nagsimula ang pagpapakalat ng malisyosong tsismis laban kay Elena upang siraan siya sa sarili niyang ina hanggang sa tuluyang palayasin noong gabi ng mainit na pagtatalo.

Sa tulong ng pag-iikot sa Registry of Deeds at Barangay Hall, natuklasan ni Elena ang isang malaking krimen. Ang titulo ng lupa ay pinag-isa at inilipat sa pangalan nina Leti, Norma, at Jose. Ngunit ang pinakamasakit sa lahat ay ang pagkakadiskubre ng isang pekeng death certificate na nagsasabing si Elena ay patay na rin. Ginamit ang kanyang “pagkawala” bilang armas upang patunayan sa batas na walang ibang tagamana kundi ang mga sakim na kamag-anak. Ang kanyang ina ay pinabayaan sa huling sandali ng buhay nito, kung saan ang isang tiyahin pa ang pumirma upang tuluyang patayin ang life support nito sa ospital nang walang pahintulot ng tunay na anak.

Hindi nagpatakot si Elena sa mga banta at paninira ng kanyang mga kamag-anak. Dinala niya ang laban sa korte sa Laguna dala ang mga orihinal na titulo, mga resibo ng buwis, at ang mga testimonya ng dating kasambahay na si Aling Merley at ng isang dating barangay councilor na pinilit ding lumagda sa mga pekeng dokumento noon. Habang tumatagal ang pagdinig, unti-unting gumuho ang kampo ng mga tiyahin at tiyuhin. Kitang-kita ang kanilang kaba at desperasyon nang tanggihan ng hukuman ang kanilang mga alok na areglo sa labas ng korte.

Makalipas ang mahigit isang taon ng matinding laban sa batas, nagbaba ng desisyon ang korte. Patunay na peke ang death certificate ni Elena at walang bisa ang lahat ng dokumentong naglipat ng ari-arian sa mga kamag-anak. Iniutos ng hukuman ang agarang pagbabalik ng buong compound, mga bahay, at mga paupahan sa pangalan ni Elena bilang nag-iisang lehitimong tagamana, habang pinapaalis ang mga mapagsamantalang kamag-anak sa loob ng itinakdang araw. Hindi na muling nakipag-ugnayan si Elena sa mga taong sumira sa kanyang buhay; pinili niyang ayusin ang lumang bahay ng kanyang ina at doon itayo ang kapayapaan na matagal niyang pinangarap.