ANG HINAGPIS NG HIMALAYA: 360 PATAY, ISANG LUKBOK NG KAMATAYAN ANG NAGBABANTAY NA PUMUTOK ANUMANG ORAS

Walang nakapaghanda sa bigat at lawak ng bangungot na sumira sa katahimikan ng bulubundukin ng Lang Lung. Matatagpuan sa mahigit pitong libong metro ang taas sa ibabaw ng antas ng dagat, ang tuktok na ito ay tahanan ng mga yelo na milyon-milyong taong nanatiling tahimik at matatag. Subalit sa isang iglap, ang bundok mismo ay nagmistulang halimaw na nagpakawala ng mga tipak ng yelo na kasinglaki ng mga gusali.

Noong una, ang buong mundo ay naniwala na ang pagyanig ng lupa ang dahilan ng pag-guho. Ngunit nilinaw ng mga eksperto mula sa United States Geological Survey na walang lindol na naganap bago ang pagbagsak. Ang bigat at bilis ng bumagsak na yelo at bato ay napakatindi kaya’t ang mga seismograph sa iba’t ibang panig ng mundo ay nag-akala na may naganap na malaking lindol. Pitong minuto bago tuluyang humampas ang rumaragasang putik sa hangganan ng dalawang bansa, isang mahinang pagyanig ang naitala ng mga mananaliksik sa Alemanya—isang tahimik na babala na kailanman ay walang nagkaroon ng pagkakataong unawain o pigilan.

Ang heograpiya ng rehiyon ang nagsilbing pangunahing sangkap sa pagbabago ng isang simpleng pagguho tungo sa isang pambansang sakuna. Ang mga lambak sa bahaging ito ng Asya ay hugis titik V, isang perpektong likas na funnel na nagpabilis at nagpatingkad sa lakas ng rumaragasang agos. Nang bumulusok ang yelo, sinama nito ang libu-libong tonelada ng mga bato, lupa, at nakakulong na tubig na lumikha ng isang pader ng putik at labi.

Ang mga kuha mula sa mga security camera at mga pasahero sa mga lokal na bus ay nagpakita ng malupit na katotohanan. Makikita ang mga tao na nag-uunahang tumakbo sa bawat direksyon bago tuluyang lamunin ng itim na agos ang buong gusali ng checkpoint sa Gurong. Walang patutunguhan, walang mapagtataguan, at walang oras upang makaligtas. Ang bilis ng pangyayari ay sumira sa bawat pangarap at lumunod sa mga taong naroon upang maghanap-buhay o sumamba.

Sa pinakahuling opisyal na ulat, umabot na sa 362 katao ang kumpirmadong nasawi, kung saan 359 dito ay nagmula sa Nepal. Subalit ang higit na nakakapanindig-balahibo ay ang bilang ng mga nawawala na sumipa sa 1,468 katao. Bakit napakarami? Dahil ang rehiyong ito ay hindi lamang basta tirahan; ito ay isang sagradong ruta para sa mga debotong Hindu at Budhista na patungo sa Mount Kailash sa Tibet, pati na rin ang paboritong daanan ng mga libo-libong dayuhang mountaineer mula sa mahigit tatlumpung bansa.

Mga pamilya mula sa Estados Unidos, India, Ukraine, Malaysia, Australia, Britania, at Canada ang ngayo’y naghihintay sa dilim, umaasa sa mga balitang hanggang ngayon ay hindi pa dumarating. Ang kanilang mga mahal sa buhay ay nagtungo roon upang masaksihan ang kadakilaan ng kalikasan, ngunit natagpuan ang kanilang katapusan sa ilalim ng makapal at malamig na putik ng Himalaya.

Ang trahedyang ito ay hindi isang hiwalay na pangyayari na naganap nang walang dahilan. Ayon sa isang pag-aaral na inilathala noong Marso, ang bilis ng pagkatunaw ng mga yelo sa Himalaya ay dumoble mula pa noong taong 2000. Ang pagbabago ng klima ay hindi na isang teorya o babala para sa hinaharap; ito ay isang kasalukuyang bangungot na unti-unting pumapatay sa mga likas na harang ng mundo. Ang pag-init ng daigdig ay lumilikha ng mga marupok na estruktura sa mga bundok, kung saan ang yelo na dati ay kasingtigas ng bakal ay ngayo’y nagiging malambot at madaling bumigay anumang oras.

Habang ang mga tao ay abala pa rin sa paghuhukay sa mga guho upang hanapin ang mga nawawala, isa na namang mas malaking banta ang kasalukuyang binubuo ng kalikasan sa pinakataas na bahagi ng parehong bundok. Ayon sa opisyal na ulat ng Chinese Ministry of Water Resources, isang bagong likas na lawak ang nabuo sa itaas ng bundok dahil sa mabilis na pag-iipon ng tubig mula sa natunaw na yelo.

Ang lawak na ito ay naglalaman na ng humigit-kumulang 2 milyong metro kubiko ng tubig—ang katumbas ng 800 olympic-sized swimming pools. Ang mas nakakagulat ay ang pagtataya ng mga awtoridad na isa pang 3 milyong metro kubiko ng tubig ang inaasahang dadaloy sa parehong lalagyan sa loob ng susunod na tatlong araw. Ang presyon sa natural na pader ng yelo ay lumalaki sa bawat segundo. Kung ito ay bumigay, isang bagong alon ng tubig, putik, at mga labi ang muling babagsak sa mga komunidad na kasalukuyan pang nagluluksa at naglilibing sa kanilang mga patay.

Ang sitwasyon ay lalong pinalala ng matinding heograpiya ng rehiyon. Ang mga helikopter na karaniwang ginagamit sa mga operasyon ng pagsagip at pag-rescue ay hindi na makalapag sa maraming bahagi ng apektadong lugar dahil sa kawalan ng matatag na lupa at sa malawak na latian ng putik na lumamon sa mga daanan.

Dahil dito, idineklara na ng gobyerno ng Nepal ang buong rehiyon bilang isang zona ng sakuna sa loob ng susunod na tatlong buwan. Ito ay upang mabigyan ng sapat na kapangyarihan ang mga ahensya na muling ayusin ang sistema ng pagliligtas, bagamat aminado ang mga eksperto na ang tatlong buwang ito ay maaaring maging huli na para sa mga taong maaapektuhan ng nagbabadyang pagputok ng bagong lawak sa itaas ng bundok.

Ang mga susunod na pitumpu’t dalawang oras ang magpapasya kung ang trahedyang ito ay magpapatuloy o kung ang kalikasan ay magbibigay ng pansamantalang awa sa sangkatauhan. Ang agham ay nagsalita na, ang mga siyentipiko ay nagbigay na ng babala, at ang mga patunay ay nakalantad sa harap ng ating mga mata. Ang nagaganap sa Nepal ay hindi lamang isang lokal na sakuna ng isang mahirap na bansa sa Asya; ito ay isang salamin ng mundong ating ginagalawan, isang babala na ang kalikasan, kapag tuluyang ginalit at pinabayaan, ay may kakayahang bawiin ang lahat ng itinayo natin sa isang iglap lamang.